{"id":1674,"date":"2026-03-15T05:14:32","date_gmt":"2026-03-15T05:14:32","guid":{"rendered":"https:\/\/impressionpress.hr\/?p=1674"},"modified":"2026-09-03T19:43:15","modified_gmt":"2026-09-03T19:43:15","slug":"jak-polska-literatura-uksztaltowala-moje-podejscie-do-jezyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/jak-polska-literatura-uksztaltowala-moje-podejscie-do-jezyka","title":{"rendered":"Jak polska literatura ukszta\u0142towa\u0142a moje podej\u015bcie do j\u0119zyka"},"content":{"rendered":"

W 2019 roku postanowi\u0142em zapisa\u0107 si\u0119 na kurs pisania noweli. Nie mia\u0142em w\u0105tpliwo\u015bci co do tematu \u2014 chcia\u0142bym napisa\u0107 co\u015b o g\u00f3rkach po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Sudet\u00f3w, kt\u00f3re widzia\u0142em kilka razy jako dziecko. Ale by\u0142 problem: nie potrafi\u0142em znale\u017a\u0107 odpowiedniego tonu. Wszystko, co znajdowa\u0142em w krajowych czasopismach literackich, brzmia\u0142o jak protok\u00f3\u0142 z lekcji j\u0119zykowej. Nigdy nie mia\u0142em \u015bwiadomo\u015bci, jak bardzo to \u015bwiadczy o tym, \u017ce moje nadzieje na poprawne u\u017cycie j\u0119zyka zosta\u0142y zbudowane na czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c gramatyce \u2014 a raczej na kontaktach z dzie\u0142ami polskich autor\u00f3w. Odkry\u0142em to accidentalnie, przegl\u0105daj\u0105c materia\u0142y na polskalitera.pl online<\/a>, gdzie w ko\u0144cu znalaz\u0142em autentyczny g\u0142os: nie kultowy, nie odleg\u0142y, ale trwaj\u0105cy i przytulny.<\/p>\n

Sk\u0105d si\u0119 bierze odrobin\u0119 w\u0142adzy w j\u0119zyku?<\/h2>\n

Nigdy nie my\u015bla\u0142em, \u017ce s\u0142ownictwo z powie\u015bci z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych mo\u017ce mie\u0107 przybli\u017cenie jednego konkretnego (i niewielkiego) krajobrazu. A jednak to cytowanie fragments\u00f3w z Miroslawa Huculaka czy Jerzego Wittbroda \u2013 tekst\u00f3w dost\u0119pnych bez op\u0142at na polskalitera.pl online \u2013 pomog\u0142o mi zrozumie\u0107, \u017ce ka\u017cdy s\u0142ownik ma sw\u00f3j kontekst. Nie chodzi tylko o to, czy s\u0142owo przypasuje si\u0119 gramatycznie do zdania: chodzi o to, czy d\u017awi\u0119k wyrazu pasuje do scenerii, kt\u00f3r\u0105 opisujesz.<\/p>\n

Kiedy stworzy\u0142em pierwsz\u0105 wersj\u0119 swojej noweli \u2013 opisywaj\u0105c drog\u0119 przez ro\u015blinno\u015b\u0107 upo\u015bledzon\u0105 przez eksploatacj\u0119 g\u00f3rnicz\u0105 \u2013 u\u017cy\u0142em rzeczownika \u201elubie\u017cne\u201d dla lasu. Wtedy u\u015bwiadomi\u0142em sobie: to nie s\u0142owo by\u0142oby b\u0142\u0119dne j\u0119zykowo (inaczej mog\u0142oby by\u0107 skutkiem \u015bwiadomego wyboru), ale emocjonalne jego parowanie by\u0142oby bez sensu dla tego miejsca. Spojrza\u0142em ponownie na fragmenty Huculaka i tam by\u0142o: \u201eNiemy dym wydycha\u0142 ku szczytom\u2026\u201d. A mimo \u017ce \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z widokiem g\u00f3ry i cich\u0105 os\u0142aw\u0105 miejsca zabitych ludzi \u2014 nikt by m\u00f3g\u0142 nazwa\u0107 ten spos\u00f3b wyrazu \u201elubie\u017cnym\u201d. Tam by\u0142a formalna struktura akcent\u00f3w i spoczynk\u00f3w \u2014 reprezentacja zm\u0119czenia bez przymusu dramatyzmu.<\/p>\n

Teraz ameryka\u0144ska kultura postrzega nas jak naturalny rejon chaosu \u2013 ale przecie\u017c to my mamy w\u0142asne metody<\/h2>\n

Pisz\u0105c dalej nad inkluzywno\u015bci\u0105 j\u0119zyka w tworzeniu przestrzeni kulturowych, cz\u0119sto zapominamy, \u017ce polska literatura \u015bwiata ma swoj\u0105 historyczn\u0105 grawitacj\u0119 organizacyjn\u0105. Nie koniecznie \u015bwieci\u0105ca przez pi\u0119kno \u2013 ale przez tonowe pretensje do reali\u00f3w. Kto\u015b rozwija plik telegraficzny martwych drzew? To nie jest konieczno\u015b\u0107 techniczna \u2014 to wyb\u00f3r artystycznej ostro\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Zawsze trzyma\u0142em rzeczywisto\u015b\u0107 za k\u0142\u00f3dk\u0119: my\u015bla\u0142em, \u017ce zasady s\u0105 odpowiedzialne za poprawno\u015b\u0107 tekstu.<\/p><\/blockquote>\n

Ale polskalitera.pl online pokaza\u0142 mi inaczej. Tam nie ma trybuj\u0105cego obiektywizmu snubowania ego typowego dla wielu platform akademickich. Zamiast tego jest przekonanie, \u017ce tekst mo\u017ce by\u0107 pe\u0142en sympatii do niemi\u0142osierdzie\u0144stwa \u015bwiata i nadal zachowa\u0107 jasno\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku. Na przyk\u0142ad fragmenty Kadlecza czy male\u0144kie teksty Barbara Brzozowskiej ko\u0144cz\u0105 si\u0119 cz\u0119sto bez geniuszu j\u0119zykowego \u2013 ale komponuj\u0105 pragnienie rozja\u015bnienia.<\/p>\n

Po kilku miesi\u0105cach pracowa\u0142 mi szkic noweli \u2014 teraz finalnie umieszczony zosta\u0142 pod warunkiem przejrzenia przez redaktora\u53d1\u5e03\u7684 polskalitera.pl online. Nie otrzyma\u0142em \u00abznak\u00f3w jako\u015bci\u00bb ani troski chorobliwej o symetri\u0119 moralnego wybory autorstwa \u2014 otrzyma\u0142 tylko wiadomo\u015b\u0107 typu \u00abprzechodzisz stopniowo wiele b\u0142\u0119d\u00f3w j\u0119zykowych relatywnego podej\u015bcia\u00bb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2019 roku postanowi\u0142em zapisa\u0107 si\u0119 na kurs pisania noweli. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1674","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1674"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1675,"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1674\/revisions\/1675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/impressionpress.hr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}